در روایتی از رسول اکرم (ص) آمده است که فرمود: خداوند متعال فرموده است: «روزه برای من است و من ثواب درخور آن را خواهم داد.»
نکات ظریفی در تعبیر خداوند متعال نهفته است، اینکه چرا خداوند متعال از میان عبادات، روزه را از آن خود دانسته است و پاداش آن را خود تضمین کرده است، موضوعی است که باید نکات و دقایق آن را دریافت.
روزه عبادتی است که به دلیل «دیدنی» نبودن عمل، کمتر می توان با آن، گناه ریا مرتکب شد.
گناه ریا معمولاً در جایی اتفاق می افتد که بنده با انجام عملی بخواهد از دیدن دیگران نیز لذت ببرد و یا در نظر دیگران موجه جلوه کند. روزه از این خاصیت بی بهره است و چون نمی توان عمل روزه را به دیگران نشان داد ـ و اصولاً دیدنی نیست ـ به همین دلیل نمیتوان آن را وسیلهای برای ارتکاب عمل ریا قرار داد و از همین رو است که فقط خداوند است که به آن عمل آگاه است و در واقع زمینه اخلاص و توحید افعالی در این عبادت فراهم تر است.
در روایتی از امیرالمؤمنین آمده است:«اعمال خود را بی ریا و بدون خودنمایی انجام دهید که هر کس برای غیر خدا کار کند، خداوند او را به همان کس وا می گذارد.» این تعبیر حضرت علی (ع) بیانگر آن است که عمل آغشته به ریا از آنجا که عملی برای غیر خدا محسوب می شود، مورد پذیرش خداوند نخواهد بود و خداوند پاداش آن را نخواهد داد، اگرچه آن عمل، نیکو باشد.
اما روزه چون عملی است که روزه دار از انجام آن قصد نشان دادن عمل به دیگران را ندارد، بنابراین شریکی در عمل برای خدا قائل نشده است و این عمل را فقط برای خداوند انجام می دهد و خداوند نیز خود پاداش آن را بر عهده گرفته است.
از آنجا که در روزه نوعی از بینیازی نسبی وجود دارد که روزهدار با روزهداری، خود را از طعام و شهوت بینیاز میکند، در واقع خود را به اخلاق الهی که بینیازی مطلق است، نزدیک کرده است.
برخی از علمای اخلاق گفته اند: «روح روزه و راز پوشیده آن و غرض اصلی از آن: تشبه است به یکی از اخلاق الهی، یعنی بی نیازی و وارستگی از هر چیزی و اقتدار به فرشتگان در خودداری از شهوات به قدر امکان و این فقط با کم کردن خوراک نسبت به غیر وقت روزه حاصل می شود.»۳
روزه دار از خوردنیها و نوشیدنیهایی که خوردن و نوشیدن آنها در روزهای غیر ماه رمضان حلال است، خودداری میکند تا با این شیوه یعنی تمرین انجام ندادن کارهای حلال، اراده خود را برای دوری از گناهان و رفتارهای حرام تقویت کند.
امیرالمؤمنین علی (ع) می فرماید: «خداوند روزه را واجب کرد تا به وسیله آن اخلاص خلق را بیازماید»
روزه چون خاصیت ریایی شدن را کمتر دارد، بهترین میزان برای تشخیص میزان خلوص و اخلاص بندگان است. بنده ای که بدون الزام خارجی می تواند از خوردن و آشامیدن پرهیز نکند، ولی در عین حال خود را ملزم به اجرای فرامین الهی می داند و از سوی دیگر در انجام این عمل به دنبال رضایت غیر خدا نیست، باید در اخلاص به درجه ای نایل آمده باشد که رضایت خداوند را بر خواسته های نفسانی خود برتری بخشد.
و اگر روزهای با اخلاص انجام شود، علمای اخلاق گفتهاند: «هر که ماه رمضان را خالص برای خدا و تقرب به او روزه بدارد و باطن خود را از اخلاق نکوهیده پاک سازد و ظاهر خود را از معاصی و گناهان نگه دارد و از حرام اجتناب نماید و به جز حلال نخورد و در خوردن زیاده روی نکند و بر نمازهای نافله و ادعیه و دیگر آدابی که در این ماه سنت شده، مواظبت نماید، به مقتضای اخبار متواتر لایق و درخور مغفرت و رهایی از عذاب آخرت میگردد.»
خواجه عبدالله انصاری نیز در ذیل تفسیر آیه ۱۸۵ سوریه بقره مینویسد:
«اینک ماه رمضان آمد که هم بسوزد و بشوید، به آتش گرسنگی تن را بسوزاند و به آب توبه دلهای گناهکاران را بشوید. ای مسکین که قدر این نعمت ندانی، هرکجا که در جهان نوازش و شرفی است، در کنار تو نهادند، چنانکه اسلام که از همه آیین ها برتر است، بهترین دین تو آمد و محمد مصطفی که پیشرو جهانیان است، پیغمبر تو قرار داد و کعبه که شریف ترین خانه هاست، قبله تو کرد، ماه رمضان که شریف ترین ماهها است، موسم معاملت تو دانسته، ماهی که در آن گناهان آمرزیده می شود، دیوها رانده، درب بهشت گشوده و درهای دوزخ بسته می شود.
گر بسوزد گو بسوز ور نوازد گو نواز
عاشق آن به کو میان آب و آتش در بود
تا بدان اول بسوزد پس بدین غرقه شود
چون زخود بیخود شود معشوقش اندر بر بود
هم ایشان در ذیل آیه ۱۸۷ سوره بقره که خداوند در آن آیه مهلت خوردن و آشامیدن بندگان را در شبهای ماه رمضان تا وقت سحر می داند، نوشته است:
خداوند بندگان را به سحور خوردن فرماید و در سحور خوردن تعبیه لطیف از غیبت بیرون آرد، مقصود نه غذا خوردن است، بلکه تا بنده را در کمند دوستی اندازد، پس خوردن بهانه است و سحور دام دوستی را دانه است، چنان که در شب تار، آتش را موسی بهانه بود.
پس این سحری خوردن دام وصلت است که من نهادم تا تو برخیزی و در دام دوستی ما افتی، فرشتگان را گوییم بنگرید، بنده من شب خیز است. بسم الله بر زبان تو برانم تا گویم که بنده من از ذاکران است، سوزی در دلت پدید آرم تا از سر آن سوز آه کشی و من می گویم بنده من به مهر من سوزان است، بنده من میسوزد و میزارد و خدای او را مینوازد و در دلش نور معرفت میافزاید ۷.
امید آنکه توفیق توشه چینی از ماه مبارک رمضان یار راه باشد
1 - وسیله رحمت و هدایت: «هدی و رحمة للمؤمنین؛ هدایت و رحمتبرای مؤمنان است.»
2 - رهبر: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «بر شما باد به قرآن، آن را پیشوا و رهبر خویش قرار دهید.»
3 - برترین گفتار: «الله نزل احسن الحدیث؛ خداوند برترین گفتار را نازل کرد.»
4 - شفای دردها: «ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة؛ ما آنچه از قرآن میفرستیم شفای دل و رحمت است.»
5 - جامعیت: رسول خداه صلی الله علیه و آله فرمود: «هر کس علم اولین و آخرین خواهد، قرآن بخواند.»
* * * * *
ملاصدرا میفرماید: «بسیاری به مطالعه کتب حکما پرداختم تا آنجا که گمان کردم کسی هستم ولی همین که چشم بصیرتم باز شد، خود را از علوم واقعی خالی دیدم، در آخر عمرم به فکر فرو رفتم که به سراغ تدبر در قرآن و روایات محمد و آل محمد بروم. من یقین کردم که کارم بیاساس بوده است. زیرا در طول عمرم به جای نور در سایه ایستاده بودم. از غصه جانم آتش گرفت و قلبم شعله کشید تا رحمت الهی دستم را گرفت و مرا با اسرار قرآن آشنا کرد و شروع به تفسیر و تدبر در قرآن کردم، در خانه وحی را کوبیدم درها باز شد و پردهها کنار رفت. اقرار میکنم که قرآن دریای عمیقی است که جز با لطف الهی امکان ورود در آن نیست ولی چه کنم عمرم رفت، بدنم ناتوان و سرمایهام کم است.»
تنبلی برای شما یک پروژه است؟ یا به یک عادت تبدیل شده است؟
برای مقابله با تنبلی و طفره رفتن:
از یک پروژه آسان شروع کنید،
به
این سوالات پایه پاسخ دهید،
همچنان
که به سوالات جواب می دهید، پاسخ ها را پیش روی خود
نگه دارید:
می خواهید چه کار کنید؟
گام های
اصلی برای رسیدن به هدف چیست؟
خیلی وارد جزئیات نشوید و گسترده بیاندیشید.
چرا می خواهید این کار را بکنید؟
چه
نتایج مثبت دیگری از رسیدن به این هدف حاصل می شوند؟
تعیین این نتایج، سودهایی را که ممکن است از آن ها
اجتناب کنید،
آشکار می سازد. به آینده ای بهتر
بیاندیشید!
به هرچه در مسیرتان قرار می گیرد، توجه کنید.
اگر
پیشرفت نکنید چه اتفاقی می افتد؟
بد نیست
کمی خودتان را بترسانید!
برنامه های خود را گسترش دهید؛ موارد زیر را لیست کنید:
هر یک از
این مراحل چقدر زمان می برد؟
یک برنامه
زمان بندی به شما کمک می کند تا روند پیشرفتتان را
مشاهده کنید.
در مسیری
که قرار است طی کنید، ایستگاه هایی هم وجود دارند، پس
روحیه تان را تقویت کنید.
چه موقعی
از روز، هفته، و ... را به کار اختصاص می دهید؟
این به
شما کمک می کند تا یک عادت کاری جدید را به خود
بیاموزید.
یک محیط
کاری خوب بسازید و
از حواس
پرتی ها دوری کنید
(لذت بردن از یک کاری وقتی که از
عوامل حواس پرتی به دور باشید، بسیار آسان تر است.)
پاداش
هایی که در هر ایستگاه خواهید داشت
و نیز
چیزهایی که قرار است در هر ایستگاه از آن ها بپرهیزید.
موارد زیر را قبول کنید:
حواس
پرتی ها و تنبلی ها
وجود آن ها را انکار نکنید ولی از وسوسه شدن و
امتحان آن ها بپرهیزید.
احساسات
وقتی کارها خوب پیش نمی روند، ناامیدیتان زا اقرار
کنید.
بپذیرید که مشکلی داشتید ولی کاری برای آن انجام
دهید.
تخیلات
خودتان را در موفقیت و کامیابی ببینید.
و
نهایتاً: اگر تنبلی برایتان یک عادت است، آن را ترک
کنید.
روی کارها و پروژه هایی که سررسیدشان نزدیک است،
متمرکز شوید و از آن جا شروع کنید.