بدیهى است که در شرایط اقتصادى ، اجتماعى ، فرهنگى و سیاسى زندگى امروزى ، تقریباً در همه ی خانوادهها مسائل و مشکلاتى وجود دارد. بنابراین، در اصل وجود مشکلات و اضطرابها، نمىتوان هیچ گونه تردیدى داشت؛ اما آن چه مهم است، نحوه ی اندیشه و روشهاى مقابله با این مشکلات است. در این جا به ذکر شیوههایى مىپردازیم که زوجهاى موفق در مقابله با مشکلات و اضطرابهاى زندگى از آنها استفاده مىکنند. این شیوهها عبارتند از:
1- زوجهاى موفق اضطراب را بخشى طبیعى از زندگى زناشویى در نظر مىگیرند.
تفاوت مهم میان زوجهاى موفق و ناموفق آن است که زوجهاى موفق ، از همان بدو زندگى ، انتظار وجود اضطراب و مشکل را در زندگى دارند و سعى نمىکنند که آنها را انکار نمایند و حلاوت و شیرینى زندگى را در وجود این مشکلات - اعم از اقتصادى ، کارى ، عاطفى ، ارتباطى و... - مىدانند؛ در حالى که زوجهاى ناموفق ، وجود اضطراب و مشکل را در زندگى ، امرى غیر عادى و مصیبتزا مىدانند. زوجهاى موفق مشکل یا اضطراب را امرى موقتى مىدانند و تلاش مىکنند تا بر مهارتهاى خود براى مقابله با آنها بیفزایند و از این که مىتوانند با مشکلات تازه برخورد کنند ، احساس خوبى دارند و در مقابل ، زوجهاى ناموفق، آنها را امرى دائمى مىدانند و از این که در زندگى آنها مشکل و اضطراب وجود دارد ، احساس گناه مىکنند و به جاى یافتن راه حل ، علت مشکل را در دیگران جستوجو مىکنند و به جاى توجه به جنبههاى مثبت و توانمندىهاى خود به جنبههاى منفى و ناتوانایىهاى خود توجه دارند. که این عامل ، موجب شکستخوردگى آنان مىشود.
2- زوجهاى موفق احساسات و نظرات خود را با هم در میان مىگذارند.
حرف نزدن و یا کم حرف زدن زن و شوهر با هم ، یکى از پدیدههاى متداولى است که خود ریشه ی بسیارى از اضطرابهاست. در یک مطالعه ، 22 زن و شوهر را از هم جدا کرند و از آنها خواستند که مسائل مهم ارتباطى خود را در زندگى زناشویى یادداشت کنند. نظرات مردان به شرح زیر بود:
1- زنم از من جوابهاى فورى مىخواهد؛ اما من مىخواهم در این باره فکر کنم.
2- زنم پیوسته مترصد مسائل پنهان است. او از افکار من برداشت سوء مىکند.
3- زنم هرگز از حرفى که به او مىزنم، راضى نمىشود.
4- زنم انتظار دارد که جزئیات هر موضوعى را شرح بدهم؛ خود او هم تا بخواهد حرفهایش را کش مىدهد؛ نمىدانم چرا به اصل مطلب نمىپردازد.
5- زنم اشخاص را از موضوعات جدا نمىکند. او معتقد است: «اگر با حرف من مخالف باشى ، یعنى با خود من مخالف هستى و مرا دوست ندارى .»
6- زنم همیشه مىگوید: «به من توجه کن، بگو که زن ارزشمندى هستم»؛ اعصابم را خُرد کرده است.
خانمها نظرات متفاوتى داشتند. چکیده ی نظرات خانمها چنین است:
1- شوهرم به حرفهاى من دقت نمىکند و بلافاصله در مقام قضاوت بر مىآید.
2- شوهرم براى حرفهاى من ارزشى قائل نیست؛ اما وقتى دیگران حرف مىزنند، به دقت به حرفهایشان گوش مىدهد.
3- تذکرهاى مرا به حساب غرولند مىگذارد.
4- همگى مسائل شوهرم ، جملگى مهمند؛ اما مسائل من جزیى و بىاهمیت هستند.
5- شوهرم گوش نمىدهد، بلکه تنها به گوش دادن تظاهر مىکند. وقتى مچ او را مىگیرم عصبانى مىشود.
6- من احساساتم را با او در میان مىگذارم اما او این کار را نمىکند.
مطالعه ی دقیق این شکایتها، نشان مىدهد که زوجها، باید با احساس و کلام با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. این جاست که زوجهاى موفق، در مقایسه با سایرین، از مهارت بیشترى برخوردارند.
3- زوجهاى موفق براى حل و فصل اختلاف ، مهارتهایى در خود ایجاد مىکنند و راه برخورد خلاق را مىآموزند.
زوجهایى مىتوانند به خوبى با اضطرابها و مشکلات روزانه روبهرو شوند که راههایى عملى براى حل اختلافات خود پیدا کنند و مهارتهاى لازم را براى کنار آمدن با یکدیگر بیابند. حل و فصل اختلاف و کنار آمدن با یکدیگر، مفاهیمى به هم نزدیک هستند؛ اما یکى نیستند.
مهارتهاى حل و فصل اختلاف ، بیشتر به طرز ارتباط بستگى دارند؛ در حالى که مهارتهاى کنار آمدن، به خلاقیت، قوه ی ابتکار و پشتکار و استقامت وابستهاند. بعضى از زوجها، به یک گروه از این مهارتها مجهزند؛ اما فاقد مهارتهاى نوع دوم هستند. زوجهایى وجود دارند که از مهارتهاى فوق العادهاى براى حل و فصل مسائل خود برخوردار هستند. آنان مىتوانند درباره ی هر موضوعى حرف بزنند؛ احساساتشان را با هم در میان بگذارند و درباره ی خود ، احساس خوبى پیدا کنند؛ اما زندگى خانوادگى آنها بسیار مغشوش و نابسامان است ، زیرا هرگز با اضطرابهایشان کارى صورت نمىدهند و تنها درباره ی آنها حرف مىزنند. در این صورت ، اضطراب ماندگار مىشود و ابعاد وسیعترى مىگیرد و زن و شوهر به ناچار مترصد کمک گرفتن از دیگران مىشوند.
از سوى دیگر، خانوادههایى وجود دارند که به اضطرابها توجه مىکنند؛ اما از کنار اختلافات بىتوجه مىگذرند. ممکن است اضطراب ناشى از کمى درآمد، با آغاز به کار شوهر در یک شغل دوم، برطرف شود؛ اما ناراحتى از این کار دوم، مىتواند حالت انفجارآمیزى به خود بگیرد.
فلورا دیکز نویسنده و محقق امور ارتباطات مىگوید:
تقریباً همه ی زوجها با هم نزاع مىکنند. بسیارى از آنها از این که موضوع را به زبان بیاورند، خجالت مىکشند. در واقع، ازدواجى که در آن هیچ اختلافى وجود نداشته باشد، مرده است و یا به دلیل مشکلات احساسى و عاطفى ، در شرف مرگ است. اگر کسى به زندگى خانوادگى خود علاقهمند باشد، به احتمال زیاد، براى رسیدن به خواستههاى خود مىجنگد.
نزاع، مسئله نیست؛ توانایى حل و فصل دعوا یا اختلاف ، تعیین کننده ی موفقیت زن و شوهر در برخورد با اضطرابهاست که بر اثر اختلاف ، به خانواده راه پیدا مىکند. زوجهایى که با دو هفته سکوت اختیار کردن، با اختلاف زناشویى خود برخورد مىکنند، در واقع با اضطراب روبهرو نمىشوند. این روش، بر شدت تنش موجود در خانواده مىافزاید. زن و شوهرى که با هم برخورد جسمانى مىکنند و یا به هم بد و بیراه مىگویند، سطح اضطراب میان خود را افزایش مىدهند. زوجهایى که با اضطراب کنار مىآیند، کسانى هستند که اختلاف را حل و فصل مىکنند.
4- زوجهاى موفق از سازمانها و اشخاص دیگر نیز کمک مىگیرند.
خانوادههاى موفق و ناموفق در رفع اضطراب، درباره ی کمک گرفتن از نظامهاى بیرون از جمع خانواده، نظریات بسیار متفاوتى دارند. از نظر خانوادههاى موفق در کنار آمدن با اضطراب، اقوام، دوستان، گروهها و جامعه، حامیان ارزشمند ی هستند و حال آن که خانوادههاى مضطرب و مشکلدار، دخالت این افراد را به حساب ناتوانى خود مىگذارند. به ما از دیرباز گفتهاند که یک خانواده ی خوب، خانوادهاى است که مىتواند مسائل خود را حل و فصل کند و اگر جز در مواقع اضطرارى ، از کسى کمک بگیرد ، نشانه ی آن است که به اندازه ی سایر خانوادهها خوب و موفق نیست.
به روشنى مىتوان گفت که خانوادههاى موفق، در برخورد با اضطراب، از نظامهاى حمایتى، بیشترین بهره را مىبرند. آنان، وقتى به مراقبتى براى فرزندشان احتیاج پیدا مىکنند و یا وقتى یکى از افراد خانواده ی آنها بیمار مىشود و یا مسئلهاى بروز مىکند، کسانى را دارند که از آنها کمک بگیرند و آن اشخاص نیز به سهم خود ، در وقت نیاز، تقاضاى مساعدت مىکنند.
در جامعه ی پرتحرک ، پیچیده و صنعتى امروز، بعید است که اقوام درجه ی اول و دوستان قدیم، در نزدیکى ما زندگى کنند و ممکن است با ما صدها کیلومتر فاصله داشته باشند و حتى اگر در شرایط اضطرارى از کمک آنان بهرهمند شویم ، براى برخورد با اضطرابها و مشکلات روزانه ، از دست آنها براى ما کارى ساخته نیست. گروههایى حمایتکننده، براى خانمهاى خانهدار افسرده، براى والدینى با فرزندان کم سال، براى خانوادههایى که نوجوانهاى معتاد دارند، براى والدینى که نمىتوانند فرزندانشان را کنترل کنند و براى خانوادههاى کم درآمد، بسیار مفید و ارزشمند هستند. اینها خانوادههاى ارزشمندى هستند که از کمکهاى طبیعى در نزدیکى خود محرومند.